•  
  • EN
یکشنبه 19 اردیبهشت 1400

اخبار و رویدادها

پروژه «تحلیل و آسیب‌شناسی معماری مگامال‌ها در ایران»

پروژه «تحلیل و آسیب‌شناسی معماری مگامال‌ها در ایران»
نکات کلیدی مورد بحث در این پژوهش شامل ادبیات نظری معماری تجاری در دوران معاصر و جایگاه و کارکرد مگامال‌ها در آن، نگاه معماری ایرانی به مقوله معماری تجاری و مطالعه وضعیت فعلی مگامال ها در تهران به عنوان شاخصی برای طراحی مگامال در دیگر شهرهای ایران، جهت تطبیق و آسیب‌شناسی این پدیده مدرن در کشورمان بوده است. بازارها در این پژوهش به عنوان پیشینه سیر تحول فضاهای تجاری در ایران مورد بررسی و توجه قرار گرفته‌اند و تفاوت‌ها و شباهت‌هایی میان بازار و فضاهای تجاری معاصر نیز استخراج شده است.

معرفی پروژه؛
نکات کلیدی مورد بحث در این پژوهش شامل ادبیات نظری معماری تجاری در دوران معاصر و جایگاه و کارکرد مگامال‌ها در آن، نگاه معماری ایرانی به مقوله معماری تجاری و مطالعه وضعیت فعلی مگامال ها در تهران به عنوان شاخصی برای طراحی مگامال در دیگر شهرهای ایران، جهت تطبیق و آسیب‌شناسی این پدیده مدرن در کشورمان بوده است. بازارها در این پژوهش به عنوان پیشینه سیر تحول فضاهای تجاری در ایران مورد بررسی و توجه قرار گرفته‌اند و تفاوت‌ها و شباهت‌هایی میان بازار و فضاهای تجاری معاصر نیز استخراج شده است.
در این پژوهش پس از مطالعه نمونه‌های بین‌المللی، دو نمونه از مگامال‌های شهر مورد مطالعه و آسیب‌شناسی قرار گرفت. انتخاب شهر تهران به واسطه اهمیت سیاسی- اقتصادی آن است و از سوی دیگر تعدد و سرعت ساخت مگامال‌ها در آن بیش از سایر نقاط کشور است.
در این راستا مطالعه معماری ایرانی و بازارها نیز از ضروریات است. این مطالعه و آسیب‌شناسی به عنوان سند بالادست، جهت تدوین ضوابط و رهنمودهای مرتبط مورد نیاز است. از سوی دیگر تاکنون مطالعات محدودی در مورد معماری مراکز خرید به ویژه مگامال صورت گرفته، به همین دلیل این پژوهش یکی از ضروری‌ترین مطالعات در این زمینه در ایران می‌باشد و می‌تواند بستری برای طرح و ارائه پیشنهادات جدید پژوهشی در این زمینه ارزیابی گردد.
تعریف مقدماتی که می‌توان از مگامال ارائه داد عبارت است از: هر مجتمع خرید بزرگ با کاربری‌های مختلط که فروشگاه‌ها، خدمات، ادارات، رستوران‌ها، تفریح، فراغت و کارکردهای دیگر را ترکیب می‌کند. از این رو به عنوان یکی از پیچیده‌ترین نوع فروشگاه‌ها، کاربری‌های شهری و نیز مردم‌پسندترین مراکز خرید شناخته می‌شود. مگامال بسیار بزرگتر از سایر مراکز خرید منطقه‌ای است. یکی از مهمترین شاخصه هایش این است که جمعیت منطقه‌ای خاص را مورد هدف قرار نداده و در مقوله مراکز فرامنطقه‌ای طبقه‌بندی و تعریف می‌شوند.
در ایران و بخصوص شهر تهران، روند ساخت مگامال‌ها از اواخر دهه 80 سرعت گرفت. این امر نیاز مطالعات در این خصوص را نشان می‌دهد، زیرا روند افزایشی ساخت مراکز تجاری بزرگ مقیاس در تهران، که بدون توجه به پشتوانه مطالعاتی (بخصوص در حوزه ضوابط و قوانین معماری و شهرسازی) بوده و سبب بروز مشکلات بسیاری در الگوی کاربری، معماری، حرکتی، شکل شهری، مسایل اجتماعی و فرهنگی گردیده است.  
اهداف عمده این پژوهش را می‌توان به صورت کلی در موارد زیر خلاصه کرد:    
• تعریف مگامال و مطالعه نمونه‌های بین‌المللی
• مطالعه بازارهای ایرانی به عنوان پیشینه فضای تجاری در ایران
• شناسایی مولفه‌ها، شاخص‌ها و وجوه مرتبط و اثرگذار در معماری مگامال‌های منتخب
• آسیب‌شناسی معماری مگامال‌های منتخب
• پیشنهاد پروژه‌های آتی
این ویژگی‌ها را می‌توان در تقسیم‌بندی در خود بودی و برای خودبودی مال که در بخش جمع‌بندی و ارائه چهارچوب مفهومی فصل سوم آمده است، مورد تقریر قرار داده و بر آن اساس به ویژگی‌های کالبدی و غیرکالبدی مجتمع‌های تجاری معاصر دست یافت:
• در خود بودی مال و بایسته‌های درونی/ محتوایی: فرم ساختمان، انرژی و پایداری محیطی، ویژگی‌های کالبدی (تراکم، سطح اشغال)، دسترسی داخلی، ورودی، امنیت، آزادی، ایمنی، نوع کالا یا خدمات عرضه شده، پاکیزگی، زیبایی، آسایش و راحتی
• برای خود بودی مال و بایسته‌های بیرونی/فرایندی: ارتباط با جداره بصری پیرامونی، ارتباط با ساختار عملکردی، پیرامونی، ارتباط با ساختار کالبدی پیرامونی، دسترسی‌پذیری، ارتباط با تولید، ارتباط با خرده‌فروشی‌های از پیش موجود، ارتباط با ساختار اجتماعی فرهنگی زمینه تعریف مگامال:
این پژوهش با در نظر گرفتن برآیند تعاریف و گونه‌بندی‌های انجام شده و با پذیرش گونه‌بندی تهران در مطالعات کاظمی و همکاران (1397)، مگامال را که مورد پژوهشی این مطالعه است در قالب مال‌های چندمنظوره معرفی می‌کند. مال‌های چندمنظوره که اگرچه از گستره وسیع کالبدی برخوردارند اما وجه تمایزشان نه تنها ساختار کالبدی بزرگ مقیاس است بلکه دربرگیرندگی فعالیت های متنوع از جمله فعالیت های فرهنگی و تفریحی نیز علی رغم فعالیت های خرید و مصرف، از دیگر وجوه آنها است. بدین ترتیب، آنچه مورد تاکید است کارکرد و فعالیت فضای تجاری مورد نظر، مقیاس فرا منطقه‌ای این مراکز علاوه بر مقیاس کلان کالبدی آنها است.
• در خصوص بخش دیگر این که مطالعه نمونه‌های بین‌المللی است در فصل سوم این نوشتار به صورت مبسوط بحث شد. در این بخش هم مطالعه نظری و هم مطالعه تجربی مگامال انجام شد. در حوزه مطالعات نظری گونه‌شناسی مفهومی فضاهای تجاری مورد بررسی قرار گرفت و نقش نهادها و نیروهای موثر در این جریان مورد تحلیل و آسیب‌شناسی قرار گرفت. در نهایت یافته‌ها موید آن بود که برای درک پدیده فضاهای تجاری، روایت‌های گوناگونی مطرح شده است که هریک بر اساس نیازهای مطالعاتی ویژه به کارگرفته شده‌اند.
• در خصوص شناسایی مولفه‌ها، شاخص‌ها و وجوه مرتبط و اثرگذار در معماری مگامال‌های منتخب و آسیب‌شناسی معماری مگامال‌های منتخب، این موضوع در فصل چهارم در دو بخش مورد بررسی و آسیب‌شناسی قرار گرفت. یک بخش مطالعه بستر پژوهش و شهر تهران و تحلیل نیروهای نهادی موثر بر شکل‌گیری است و در بخش تجربی دو نمونه از مگامال‌های تهران یعنی ایران مال و مگامال اکباتان مورد بررسی قرار گرفتند. این موارد به صورتی خلاصه عبارتند از:
•  آزادی فضا، برخورداری از فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی، میانکنش فردی و گروهی)
- شاخص ها در وجه بیرونی و شهرسازی:
• در بخش کالبد (ارتباط با جداره بصری پیرامونی، ارتباط با ساختار کالبدی پیرامونی، دسترسی‌پذیری)
• در بخش عملکرد (ارتباط با ساختار عملکردی پیرامونی، ارتباط با تولید، ارتباط با خرده فروشی‌های از پیش موجود)
• در بخش اجتماع و فرهنگ (ارتباط با ساختار اجتماعی فرهنگی زمینه)
• آسیب‌شناسی مگامال‌های منتخب:
• در ایران تنش میان فضای مصرفی در گونه‌ای متفاوت وجود دارد؛ عمده مجریان طرح در این مراکز خرید بیشتر به جنبه سودآوری از ایجاد مال‌ها نگاه داشتند تا تبعات فرهنگی آن. به طوری که اکنون بیش از مخالفت نظری با مقوله اقتصادی مال، مخالفت با پیامدهای اجتماعی حاصل از فضاهای فرهنگی مال‌ها مطرح است.
• تنش ایجاد شده پیرامون ساخت مراکز تجاری در ایران بیشتر در ارتباط با فرهنگ و سبک زندگی است که از دل آن برمی‌آید.
• جمعیت و مخاطبان مالها دیگر محدود به نقش مشتری نیست و می‌تواند در نقش شهروند، توریست و مفاهیم متکثر دیگر ایفای نقش کند. اما این مفاهیم در مال‌های مورد مطالعه بسیار ضعیف بودند.
• با توجه به مدرن بودن پدیده مال‌ها در دنیا، باید به بافت شهری و زیرساخت‌های مدرن و یا سنتی آن توجه نمود تا مشکلات ترافیکی و آسایش عمومی در منطقه شهری مورد نظر ایجاد نشود.
• مفهوم تولید در مگامال‌های مورد بررسی بسیار ضعیف بوده و بیشتر پدیده مصرف‌گرایی را حمایت می‌کنند.
• اتوبان‌محوری در ساخت مگامال‌ها اهمیت بسیاری دارد. این درحالی است که در حال حاضر ساختار شهرهای پسامدرن به رویکردهای محله محوری گرایش داشته و در نتیجه مراکز خرید نیز بر همین مبنا طراحی می‌شوند.
• با توجه به اتوبان‌محور شدن بسیاری از بخش های کلان شهر تهران و جمعیت رو به فزونی آن مگامال‌ها می‌توانند بخشی از نیازهای چنین شهری را برآورده کنند اما در مورد شهرهای محله محور کنونی ایران با جمعیت های متعادل بهتر است به رویکردهای نوین محله محور توجه نمود.
• از موارد آسیب‌شناسی مال‌ها می‌توان به از بین رفتن کسب و کارهای کوچک محله اشاره نمود که پرسه‌زنی در بسیاری از خیابان‌ها و پیاده‌راه‌های شهری را تحت‌الشعاع خود قرار داده و بدین ترتیب مال‌ها را به شهری درون شهر تبدیل کرده است.
• باید توجه داشت که لزوما سرنوشت مجتمع‌های تجاری بزرگ مقیاس در کشورهای توسعه یافته و ایران مشابه هم نخواهد بود. زیرا کمبود زیرساخت‌های رفاهی و فرهنگی در اغلب کلان شهرهای ایران سبب می‌شود تا همچنان در روزهای تعطیل مال‌های بزرگ یکی از مقاصد مهم گردشگری و تفریح شهروندان باشند. بنابراین ضمن توجه به اصلاحات فضاهای تجاری در کشورهای در حال توسعه باید به زیرساخت‌های کلان شهرهای ایران و نیازهای اجتماعی شهرهایی چون تهران نیز توجه نمود.
•  مکان‌یابی مگامال‌ها با توجه به امکانات شهری چون تهران یکی از آسیب‌هایی است که می‌تواند به خطری بالقوه برای همسایگی‌ها، بافت محله و نیز ترافیک منطقه تبدیل شود. در اغلب موارد مسئله مکان‌یابی با دقت کمتری مورد توجه قرار گرفته است.
• در اکثر مجتمع‌های تجاری ایران توجه به کاربری های غیر تجاری بسیار ضعیف بوده، در حالی که مال ها باید بتوانند نیازهای شهروندان را در ابعادی متنوع تر پاسخگو باشند.
• همچنین اینکه چگونه می‌توان محدودیت ها و تهدیدهای کالبدی و نهادی فضاهای تجاری بزرگ مقیاس را کاهش داد؟ و چگونه می‌توان فرصت‌ها و قوت‌های کالبدی و نهادی فضاهای تجاری بزرگ مقیاس مورد مطالعه در شهر تهران را افزایش داد؟
• بدین ترتیب لازم است تا به تجویز چهارچوب راهنمای راهبردی برای توسعه مطلوب فضاهای تجاری بزرگ مقیاس در ایران پرداخته شود. همچنین پروژه‌های پژوهشی آتی در این ارتباط باید به اصلاح روند توسعه فضاهای تجاری بزرگ مقیاس در تهران نیز بپردازند.
فهیمه یاری مجری این پروژه می‌باشد و گلناز کشاور، مریم اسفندیاری و مایده هدایتی به عنوان همکاران این پروژه حضور داشته‌اند.

پروانه حسینی امتیاز به خبر :
انتخاب رنگ:
عرض اسکین:
پترن زمینه:
اندازه فونت