زلزلهشناسي مهندسي از آنجا كه از يك طرف با مباني زلزلهشناسي محض نظير شناخت زلزلهها، عوامل مسبب زلزله ، تكتونيك و سايزموتكتونيك و غيره و از طرفي ديگر با مسائل مهندسي پيرامون اين رخداد طبيعي مهم سروكار دارد، حوزهاي از مطالعات بسيار وسيع و مهمي را فرا ميگيرد. در واقع گستره فعاليت بخش ما، محدوده مشترك فضاهاي كاري دو رشته زلزلهشناسي (Seismology) و مهندسي زلزله(Earthquake Engineering) بوده و بعبارتي حلقه اتصال دو حيطه علمي و فني ميباشد. ما از يك سو تلاش داريم كه در نتيجه انجام پروژههاي تحقيقاتي خود، اشراف كاملي بر پديده زلزله در كل و مخصوصاً در پهنه سرزمين ايران بدست آوريم، ما خيلي علاقمنديم تا خصوصيات و فطرت لرزهاي ايالتهاي لرزه زمينساختي كشورمان را بشناسيم، ما در تلاشيم تا در پرتو اين شناخت جامع و فراگير و كلي ، توانائي و مهارت خود را در زمينه حل مسائل فني و كاربردي زلزله افزايش دهيم. بديهي است كه بايستي با توجه به اهداف و چهارچوب و برنامه دراز مدت مركز تحقيقات ساختمان و مسكن به موارد و نتايج فني حاصل از انجام پروژههاي خود نيز حساسيت لازم را داشته باشيم. در اين راستا ما با استفاده از تكنيكهاي نوين علمي، مطالعات پهنهبندي و ريز پهنهبندي لرزهاي، برآورد روابط ميرائي ، كارهاي نوين بر روي ركوردهاي شتابنگاشتي ، بهبود و ارائه روشهاي ژئوفيزيكي در شناسائي گسلها و غيره را آغاز نمودهايم كه بيگمان بي نياز از ياري انديشمندان و محققان عزيز نيستيم و اميدواريم كه در سايه اين همكاريها بتوانيم به وظيفه و مسئوليت خودمان، كه وظيفهاي بس سنگين است، در حد توانمان عمل كنيم. معرفي اجمالي برنامهريزي اصولي براي كاهش پيامدهاي ناگوار ناشي از زمينلرزهها، مستلزم شناخت دقيق زمينلرزهها و ويژگيهاي آنها از ديدگاه مهندسي است. آهنگ رويداد زمينلرزهها، زمان دوام جنبش نيرومند زمين در هنگام زمينلرزه، شتاب، سرعت و جابجايي زمين، بسامد (فركانس) و ... از مهمترين ويژگيهاي زمينلرزهها هستند كه نقش مهمي در پيامدهاي ناگوار ناشي از آنها دارند. آگاهي از اين ويژگيها ميتواند نقش چشمگيري در برنامهريزي اصولي براي ساخت و سازها، توسعه شهرها و ايجاد شهركهاي جديد و پروژههاي عمراني داشته باشد. در همين راستا، بخش زلزلهشناسي مهندسي، به منظور انجام تحقيقات در زمينه زلزلهشناسي از ديدگاه مهندسي، لرزه زمينساخت و برآورد خطر زمينلرزه شكل گرفته است. اين بخش تحقيق و مطالعه جهت تهيه و تدوين آئيننامهها و ضوابط و دستورالعملهايي براي مطالعات فوق، تهيه نقشههاي پهنهبندي و ريز پهنهبندي خطر زمينلرزه، برآورد پارامترهاي مورد نياز براي طراحي ساختمانهاي مقاوم در برابر زلزله و نيز بررسي آسيبپذيري ساختمانهاي موجود را بر عهده دارد. اهداف و شرح وظايف مهمترين فعاليتهاي بخش زلزلهشناسي مهندسي را ميتوان به صورت زير نام برد : 1- مطالعات لرزهزمينساختي و تهيه نقشههاي لرزهزمينساختي در مقياسهاي مختلف 2- تهيه نقشههاي لرزهزمينساختي به صورت موردي 3- تهيه بانكهاي اطلاعاتي زمين لرزههاي ايران 4- -تهيه نقشههاي پهنهبندي خطر زمينلرزه 5- همكاري مداوم در بازنگري استاندارد 2800 (زلزله ايران ) 6- مطالعه زمينلرزههاي ويرانگر و تهيه گزارشهاي فوري – مقدماتي مربوط به آنها 7- مطالعات ژئوفيزيكي براي اكتشافات ساختگاهي با استفاده از روشهاي لرزه نگاري، ژئوالكتريك و ... 8- آناليز خطر زمينلرزه و برآورد خطر زمينلرزه براي محل شهركها، كارخانهها، سدها و ... 9- مطالعه و اكتشافات منابع اوليه مصالح ساختماني با استفاده از روشهاي ژئوفيزيكي 10- تهيه گزارشهاي تحليلي زمينلرزههاي ويرانگر 11- تهيه دستورالعملها و استانداردهاي مربوط به زمينلرزه 12- مطالعه ژئوفيزيك مهندسي در انتخاب ساختگاه، خواص الاستيكي مواد، اكتشافات آبهاي زيرزميني و ... 13- تحقيق در مورد روابط ميرائي عملكرد بخش زلزلهشناسي مهندسي، طرحهاي پژوهشي زيادي را به انجام رسانده و يا در دست اجرا دارد. شاخصترين پروژههايي كه تاكنون به انجام رسيده است عبارتست از : 1- تهيه نقشه لرزه زمينساختي ايران مقياس 000/500/2 :1 2- تهيه نقشه پهنهبندي خطر نسبي زمينلرزه در ايران (پيوست استاندارد 2800 ) 3- تهيه بانك اطلاعاتي دادههاي پايه شتابنگاري ايران 4- مطالعات لرزه زمينساختي و برآورد خطر زمينلرزه براي پروژههاي مختلف عمراني 5- مطالعات ريز پهنهبندي لرزهاي شهر تبريز 6- تهيه كاتالوگ شبكه شتابنگاري كشور 7- مطالعات ساختگاهي (با استفاده از روشهاي ژئوفيزيكي) در محل ايستگاههاي شتابنگاري استانهاي فارس، گيلان و خراسان 8- مطالعه فوري – مقدماتي زمينلرزههاي ويرانگر از جمله زمينلرزه رودبار، زمنيلرزه اخير بجنورد، قائن، اردبيل و ... 9- توسعه كمي شبكه شتابنگاري و تعيين محل حدود 1200 ايستگاه شتابنگاري در سراسر كشور 10- تهيه دستورالعملها در موارد مرتبط با زلزلهشناسي مهندسي
• علي بيتاللهي مديربخش عضو هيات علمي مركز تحقيقات ساختمان و مسكن beitollahi@bhrc.ac.ir • كارشناس فاطمه دهقان Dehghan@bhrc.ac.ir اعظم نعمتي a.nemati@bhrc.ac.ir حامد طاهری h.taheri@bhrc.ac.ir وحید والامنش V.valamanesh@bhrc.ac.ir نرگس خيرطال متصدي امور دفتري
مرکز تحقيقات ساختمان و مسکن آدرس:تهران، بزرگراه شيخ فضلا..نوري، خیابان نارگل، خیابان شهید علی مروی ،خیابان حکمت صندوق پستي 1696 - 13145 تلفن: 6 - 88255942 (داخلی:314 , 253) فکس:88255941 E-Mail : beitollahi@bhrc.ac.ir