وظیفه‌ای که  قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در اصولي مانند 31 و 43 در زمینه تأمین مسکن گروه‌های کم درآمد براي دولت قائل گرديده است، همچنین تأثیر قابل توجه بازار مسکن بر مسائل اجتماعی و اقتصادی جامعه و دغدغه‌های مسئولان و متولیان امر نسبت به اين موضوع، موجب گردید لزوم ايجاد بخشی در زمینه مطالعات برنامه‌ریزی و اقتصاد مسکن احساس ‌گردد. بر این اساس بخش پژوهش‌های اقتصادی و اجتماعی ساختمان و مسکن با هدف تمرکز بخشیدن به پژوهش‌های مرتبط با برنامه‌ریزی و مسائل اقتصادی و اجتماعی ساختمان و مسکن، در نیمه دوم سال 1386 در مرکز تحقيقات ساختمان و مسكن راه‌اندازی گردید.
 وظيفه اين بخش مديريت و اجرای طرح‌هاي پژوهشي در محورهاي مختلف مرتبط با ساختمان و مسکن است و به کمک دو کمیته این وظیفه را به انجام می رساند:
الف)  کمیته راهبری: اعضای این کمیته را مسئولان و مدیران سیاستگذار در سطوح مختلف برنامه‌ریزی مسکن از جمله مسئولین بخش‌های مرتبط در وزارت مسکن و شهرسازی، سایر دستگاه‌های مرتبط مانند معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبری و . . . تشکیل می‌دهند. وظیفه این کمیته راهبری بخش، تعریف نیازهای پژوهشی، تعیین محورهای تحقیقاتی و اولویت‌های پژوهشی بخش است.
ب‌) کمیته تخصصی: این کمیته نیز از اساتید دانشگاهی و محققان مستقل بخش مسکن در زمینه‌‌‌‌های مختلف علمی؛ از جمله اقتصاد، علوم اجتماعی، شهرسازی، آمایش سرزمین و . . . تشکیل شده است. این کمیته مکمل کمیته راهبری و بازوی علمی و نظارتی آن در انجام پژوهش‌ها است و وظیفه آن تبدیل نیازهای پژوهشی به پروژه‌های علمی و پژوهشی، بررسی طرح‌های پیشنهادی، نظارت بر انجام پژوهش‌ها و ارائه نظرات تخصصی در زمینه این پژوهش‌ها است.

سایر فعالیت ها
گردآوری اقلام و شاخص‌های آماری بخش ساختمان و مسکن در راستای راه‌اندازی بانک اطلاعات جامع ساختمان و مسکن نیز یکی دیگر از فعالیت‌های در حال انجام است. اين اقلام و شاخص‌های آماری در موضوعاتی از قبیل؛ قیمت زمین و مسکن، قیمت مصالح ساختمانی، خانوار و ویژگی‌های مسکن خانوار، اقتصاد کلان، خانوار شهری، اطلاعات مدیران، منتخبی از آمار و شاخص‌های سایر کشورها، . . . و در مجموع شامل 1782 قلم و 456 شاخص آماری است که  در آینده نزدیک در بانک اطلاعاتی جامع مسکن به صورت مدون جهت ارائه به کلیه ذینفعان بخش ساختمان و مسکن گردآوري خواهد شد.
موارد دیگری مانند؛ شرکت فعال در سمینارها، همایش‌ها و اجلاس متعدد از جمله؛ دومین اجلاس وزرای مسکن آسیا- اقیانوسیه، تهیه گزارشات و مقالات علمي مرتبط، تعیین سرفصل‌های آموزشی برنامه‌ریزی مسکن، برنامه تهیه بانک‌هاي اطلاعاتی در زمینه ساختمان و مسکن، تدوین چشم‌انداز بخش مسکن، ارائه نظرات کارشناسی در مواردي مانند؛ بند «د» تبصره 6 قانون بودجه سال 1386 ، آئین‌نامه لایحه ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن، ارائه تجارب کارشناسان ایرانی در ساخت مرکز پژوهش‌های مسکن در ساير كشورها، اهداف و سیاستهای پیشنهادی برنامه پنجم توسعه کشور در زمینه پژوهش، عوامل مؤثر بر قیمت و نابسامانی اخیر بازار مسکن و . . . از جمله فعالیت‌های ديگر این بخش بوده است.